Streep - Lijn - Meet - Draad - Schreef

[Vlot Vlaams]

Het Nederlandse woord “streep” is verrassend veelzijdig.
Het kan zowel heel concreet als figuurlijk worden gebruikt.

STREEP

“Streep” heeft vaak te maken met:

• grenzen
• beslissingen
• afronding
• controle en overzicht

Basisbetekenis

Een streep is

• een lange, smalle lijn
  een streep op papier, een verfstreep, een streep in de lucht
• iets dat afbakent of scheidt
  de streep op de weg, een streep onder een rekening

Figuurlijke betekenissen

“Streep” wordt vaak gebruikt om iets af te sluiten, te markeren of te vereenvoudigen.

Bekende zegswijzen en uitdrukkingen

• Er een streep onder zetten
  → Iets afronden of afsluiten
  “Na dat conflict zetten we er een streep onder.”

• Tot de streep gaan
  → Doorgaan tot het uiterste
  (komt uit de sport: de finishstreep)

• Iets door de streep halen
  → Iets schrappen, ongeldig maken
  “Dat plan is door de directie door de streep gehaald.”

• Een streep door iets zetten
  → Er definitief mee stoppen
  “Hij heeft een streep door zijn studie gezet.”
  → Het is een streep door m'n rekening
  ** Een nieuw element blijkt niet geldig, zodat de eindconclusie of het resultaat niet meer geldt

• Op één streep zetten / over één streep trekken
  → Iemand overtuigen of laten toegeven
  “Ze kregen hem eindelijk over de streep.”

• Dat gaat te ver over de streep
  → Dat is onacceptabel, grensoverschrijdend
  “Die opmerking ging echt over de streep.”

• Met een streepje voor
  → Een klein voordeel hebben
  “Zij begon het gesprek met een streepje voor.”

• Rechte streep / korte streep
  → In spreektaal soms: kortaf of direct
  “Hij zei het in één rechte streep.” (informeel)

Andere interessante gebruiken

• Streepje (-)
  Het verkleinwoord wordt gebruikt voor:

  • het koppelteken

  • een klein voordeel (streepje voor)

  • een lichte nuance of onderbreking in spreken

    De tweede kandidaat heeft een streepje voor, vanwege meer ervaring.

• Streepjescode
  Samenstelling: streep + code → barcode

• Onder de streep (als in een financiële balans)
  → Wat echt telt, de eindbalans
  “Onder de streep was het toch een succes.”

• Hij staat op z'n strepen. (wil gebruik maken van z'n rechten)
  → hier letterlijk de strepen (en krullen) op de "épauletten", die de rang in een militaire (land/marine) hiërarchie aangeven.
  → Bedoeld is dus, dat men zijn gezag wil laten gelden. Dat hem een zeker "recht" dient te worden toegekend.
  → De strepen kunnen wit/zilver zijn (lagere graden) of goudkleurig (officieren en hogere graden)
  → Hogere graden hebben vaak als laatste, bovenop, een krul.

---

LIJN

Het woord “lijn” is nóg breder dan streep en wordt zowel letterlijk als heel abstract gebruikt. Kort maar volledig

Basisbetekenis

Een lijn is:

• een aaneengesloten, meestal dunne vorm
  een potloodlijn, krijtlijn
• iets wat richting of verband aangeeft

In tegenstelling tot streep is een lijn vaak continu en minder “afsluitend”.

Concrete betekenissen

• Getekende lijn
  een rechte lijn, gebogen lijn

• Lijn in de ruimte of natuur
  de horizonlijn, kustlijn

• Lijn als verbinding
  een spoorlijn, buslijn, hoogspanningslijn

• Lijn op het lichaam
  rimpellijnen, handlijnen

• De bikinilijn : daar waar de badpakstof ophoudt/begint

• Lijnen (werkwoord)
  een dieet volgen
  *aan de lijn werken
  → Ze werkt aan haar lijn
  → Ze is al een maand aan het lijnen, maar het helpt niet echt.

• De laatste rechte lijn
  → Vaak in een wielerwedstrijd, het laatste stuk voor de "finish"
  Vaak (maar niet altijd) een recht stuk, na de laatste bocht, zodat de spurt kan plaatsvinden.
  (In het Duits: die letzte Gerade")
  Kan je ook zeggen als iets bijna ten einde loopt, nog een klein stukje te gaan (Bv. een project)

Beleid, houding, strategie

• Een duidelijke lijn volgen
  → consequent zijn
• Op één lijn zitten
  → hetzelfde denken, elkaar begrijpen
• De lijn uitzetten
  → richting bepalen

Grenzen

• Een lijn trekken
  → een grens stellen
• De rode lijn
  → absolute grens
• Over de lijn gaan
  → norm overschrijden
  (verwant aan “over de streep gaan”, maar iets formeler)
• De dunne lijn tussen haat en liefde
• De dunne grijze lijn tussen wettelijk en illegaal

Communicatie & technologie

• Aan de lijn zijn
  → telefonisch verbonden
• De lijn verbreken
  → ophangen
• Slechte lijn hebben
  → slechte verbinding
• Iemand aan de lijn hebben
  → Met iemand aan de telefoon aan het praten zijn
• Iemand aan het lijntje houden
  → Talmen zonder tot een verbintenis te komen.
  → Ze houdt de verkoper al weken aan het lijntje - ondertussen overweegt ze een andere auto.
• Er zit een lijn in
  → Er is een zekere logica in de redenering
  → Er zit geen lijn in - er is geen verband te vinden - klinkt onlogisch

Structuur & samenhang

• De grote lijn
  → het hoofdpunt
• In grote lijnen
  → globaal
• De lijn kwijtraken
  → het overzicht verliezen

Vergelijking: lijn vs. streep

Lijn	Streep
Continu	Vaak markering of afsluiting
Richting / verband	Grens / besluit
Abstract en structureel	Concreet en actiegericht
“Beleidslijn”	“Streep eronder”

Je trekt een lijn, maar zet een streep.
Je volgt een lijn, maar gaat over de streep.

Mooie vaste combinaties

• Bloedlijn (afstamming)
• Hoofdlijn (kern)
• Lijnrecht (recht tegenovergesteld)
• Levenslijn (letterlijk én figuurlijk)

PS: Levenslijn is ook een actie ter inzameling van geld voor het steunen van bepaalde goede doelen.
Hier is dus de telefoonlijn bedoeld die je belt om met een BB te praten, en jouw steun te bekennen.

---

MEET - Eindmeet

Mooi woord
“Meet” is vrij oud en klinkt wat formeler of poëtischer dan lijn of streep.

Basisbetekenis

Meet betekent:

• een afgebakende plaats of punt, vooral als doel of grens
• vaak verbonden met wedstrijden, metingen of afstanden

Het woord komt van meten: iets vaststellen, afbakenen.

Eindmeet

De bekendste samenstelling is eindmeet:

• letterlijk: de finish bij een race of wedstrijd
• figuurlijk: het uiteindelijke doel

Voorbeelden:

• “Hij kwam als eerste over de eindmeet.”
• “Na jaren studie is de eindmeet eindelijk in zicht.”

Andere samenstellingen (meestal literair / sportief)

• Startmeet
  → beginpunt van een wedstrijd (minder gangbaar dan startlijn)
  → hij verscheen niet aan de startmeet wegens ziekte)

• Meet halen
  → het doel bereiken
  “Ze haalde ternauwernood de meet.”

• Aan de meet verschijnen
  → meedoen, starten
  “Er verschenen twintig lopers aan de meet.”

• Over de meet komen
  → finishen
  figuurlijk ook:
  → een proces afronden
  → iets opbiechten - (outen ?)
  → iets toegeven

Figuurlijk gebruik

In figuurlijke taal heeft meet iets van:

• volharding
• afstand afleggen
• einddoel na inspanning

Daarin lijkt meet meer op eindpunt dan op streep.

Vergelijk:

• “Een streep zetten onder iets” → besluit
• “De meet halen” → prestatie na inspanning

Register & gevoel

• klinkt sportief, verhalend, soms ouderwets

• veel gebruikt in:

  • sportjournalistiek

  • literatuur

  • toespraken

Vergelijking met lijn en streep

Woord	Functie	Toon
Meet	Doel / eindpunt	Verhalend, sportief
Lijn	Richting / structuur	Neutraal
Streep	Grens / markering	Beslissend

Je komt over de eindmeet,
je trekt een lijn,
je zet een streep eronder.

---

DRAAD

• Betekenis: Een dunne, lange, flexibele lijn, meestal van metaal, stof of ander materiaal.

• Gebruik:

  • Letterlijk: “De draad van het hek is gebroken.”

  • Figuurlijk: “Het verhaal raakt de draad kwijt.”
    Er zit geen lijn in het verhaal. De schrijver is de draad kwijt

• De rode draad in een verhaal

• In een TV reeks, een deel van het verhaal gaat steeds verder in de volgende episode.

• Terwijl de episode zelf een titel, een begin en een afloop kent.

• Nuance: Materialiteit is belangrijk – het is tastbaar, niet alleen een visuele lijn.

---

Schreef

Naamwoord: de schreef. = een streep/lijn

Ouder woord. Nog te vinden in de uitdrukking

• "over de schreef gaan" = te ver gaan.
• handtastelijk worden, ongepast gedrag
• bv. toxisch leiderschap, grensoverschrijdend gedrag
• de grens van het aanvaardbare overschrijden (wat "relatief" is, dus afhangt van actuele zeden en gewoonten)

---

Samengevat naar nuance:

Term	Karakter	Concreet / Abstract	Context
Streep	Kort, informeel	Visueel	Tekening, markering
Lijn	Doorlopend, formeel	Visueel / Meetkundig	Wiskunde, kunst
Meet	Functioneel	Meetkundig	Bouw, kaart, plan
Draad	Materieel, flexibel	Tastbaar	Materiaal, metafoor
Schreef	Typografisch	Grafisch	Letters, drukwerk

---

[Vlot Vlaams]

Nog enkele veel gebruikte.

de kantlijn

(ook wel op z'n Frans "de marge".)
Dit is geen echte lijn, maar een witte zone links en/of rechts van een getypte of gedrukte tekst. Tekst wordt vaak opgelijnd (= alignment) langs deze zone zodat alle woorden de lijn geheel vullen, al dan niet met woorden afgebroken met een koppelteken. Op schrijfpapier om te leren schrijven zie je vaak de echte kantlijnen.

Bij gedrukte leesboeken is de tekst meestal links en rechts opgelijnd langsheen vertikale marges. Ook bovenaaan en onderaan laat men een ruimte open. Daar vindt je dan titel, hoofdstuk, en bladzijdenummer.

De breedte van elke marge werd in de vroege boekdrukkunst bepaald door de regel van de "gulden snede" (term uit de boekdrukkunst). Vandaag is de bepaling niet meer zo strikt, en andere factoren zoals "rugwit" en "opening" bepalen de "bladspiegel"
https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge0 ... _01118.php
De linker marge en de rechter marge zijn vaak niet gelijk.
Op het linkse blad en het rechtse blad zijn ongelijke zijmarges doorgaans gespiegeld.
De marge langsheen de binding is steeds wat breder zodat de tekst beter zichtbaar is bij het openslaan van een dik boek.

de schrijflijn

==> is ook een hulpmiddel om netjes te leren schrijven. Zowel kantlijn als schrijflijn zijn in lichte inkt gedrukt, zodat ze de tekst zelf niet storen.
Als je schrijfpapier (van goede kwaliteit 80 of 90 g/m2) of een "cursusbloc" (iets lichter, en van gercycleerd papier) koopt, kies dan "met lijntjes"/"gelijnd" of "met ruitjes"/"geruit".

Bij de geruite varianten heb je

• vierkantig geruit, typisch 4 x 4 mm, soms ook 5 x 5 mm, of 1 x 1 cm wat gemakkelijk is tekenen "op schaal"
• "commerciëel geruit". Daar heb je rechthoekjes ipv vierkantjes.
  De bedoeling van deze variant is dat de afstand vertikaal groot genoeg, zoals bij schrijflijnen, en bijkomend heb je de vertikale lijnen om bedragen en cijfers en het decimaalteken te aligneren.

de doellijn:

deze ie bepalend of al dan niet gescoord werd.

de middellijn:

snijdt een geometrische figuur in twee (gelijke) helften

de linie:

Is een ander woord (in kruiswoordraadsels) voor de "evenaar".

de lijnbus

Is het voertuig dat een buslijn bedient.
Het is de busdienst die volgens een vooraf bepaald tijdschema rijdt.
Met een vaste route tussen begin- en eindpunt, en haltes onderweg.
Bv. Eurolines is zo'n goedkope dienst die de Europese hoofdsteden bedient.
PS: de woorden "lijntram", "lijnmetro" worden niet gebruikt, wel "lijnvliegtuig" zie verder.

buslijn, tramlijn, metrolijn

Hiermee wordt de dienst zelf bedoeld. Bv.

• Welke buslijn (of gewoon "bus") moet ik dan nemen?
• => Neem de bus 53 tot aan het station. Of neem de metro tot aan de terminus.

lijndienst

Is de dienst voor regelmatige en op voorhand geplande en aangekondigde verplaatsingen
Kan met trein, tram, bus, metro of ook veerdiensten (overzetboten)

vluchtlijn

In de 3D-ruimte komen alle parallelle lijnen samen in een zogenaamd punt op oneindig.
In een perspectieftekening komen al die lijnen samen in een zogenaamd vluchtpunt.
Een andere set parallelle lijnen, met een andere richting, heeft een ander vluchtpunt.

Vlucht

Dit woord heeft enkele betekenissen

• vlucht: de naam voor een groep vogels, bv. "een vlucht regenwulpen" (is ook de titel van een boek)
• vlucht: wat duidt op vluchten, weggaan uit. Bv. de vlucht naar Egypte. Of ook "Vluchten kan niet meer", een lied.
• vlucht: wat een vliegtuigdienst is, bv. Vlucht SN212 naar IBIZA is vertraagd.
• lijnvlucht: dit is een vaste vliegverbinding van A naar B, dit in tegenstelling tot chartervluchten die ad hoc gepland worden.
  PS: een lijnvliegtuig staat t.o. een gecharterd vliegtuig.

Vogelvlucht

Gaat rechtdoor, ze volgt dus de rechte lijn op een landkaart van A naar B
Dat is de rechtlijnige afstand van één tot een ander punt op een kaart, bv van de aardbol.
Dit in tegenstelling tot de werkelijke reisafstand als je gebruikt maakt van paden en wegen.
De afstand Madrid–Brussel in vogelvlucht is ongeveer 1'320 kilometer. Met de auto is het 1'577 km.

Bloedlijn

Beschrijft een bepaalde verwantschap tussen familieleden in een stamboom, en of men de lijn van de vader volgt, of die van de moeder.

Vloedlijn

De lijn tot waar het water op z'n hoogste staat aan een kust met getijden, met eb en vloed.
PS: noteer dat een landsgrens wordt bepaald als het midden tussen gemiddelde eb en gemiddelde vloed.

Scheerlijn

Dat is de koord of het touw waarmee men een tent vastzet met behulp van haringen (Vlaams: piketten) in de grond.

Vliegerlijn

Het touw waaraan een vlieger vasthangt in de lucht. "vlieger" = DE: Drache = FR:cerf-volant

Hondenlijn

Het touw of de band waaraan je een huisdier meeneemt om het uit te laten.
Om het strand of in parken zie je vaak het bordje "Honden aan de lijn houden"
Het wordt ook "leiband" genoemd.
Of ook nog "toom", alhoewel "toom" eerder voor trekdieren is, zoals voor paarden die een koets voorttrekken.
Vandaar de uitdrukking "iets in toom houden" = iets bedwingen, beletten dat het te wild wordt, dat het uit de hand loopt.