Leuk te ontdekken dat er nu ook een subforum "Vlaams" is. Naast het hoofdforum "Ik spreek Nederlands (NL/BE)" waar topics over Algemeen (of Standaard) Nederlands aan bod komen.
In dit nieuwe subforum "Ik studeer ... Vlaams (Flemish) kunnen de eigenheden van de Vlaamse taal aangekaart en apart besproken worden.
Mensen die naar België willen verhuizen doen er goed aan zich vertrouwd te maken met Vlaams, en niet uitlsuitend met "Nederlands". In die zin is het leuk op te merken dat zelfs een site als Italki het onderscheid maakt tussen deze twee. Je kan dus specifiek zoeken naar lesgevers die ook het Vlaams machtig zijn. ze zijn doorgaans beter "verstaanbaar" dan hun Noorderburen (zo schrijven enkele studenten in hun commentaar).
WAT IS "VLAAMS".
Vlaams wordt gesproken in Vlaanderen. Laten we het woord "dialect" maar achterwege, en wel om de eenvoudige reden dat de discussie over wat een "taal" en wat een "dialect" is nog in geen enkel forum tot een besluit is gekomen, en het is hier niet de aangewezen plaats noch het moment om deze niets-oplossende discussie verder zetten.
Het woord "streektaal" lijkt aangewezen. De manier waarop mensen praten is immers steeds "streek-gebonden". (regio, stad, plaats). Taalkundig gezien is “Vlaams” dus een verzameling regionale, streek- of stadsgebonden streektalen, die varianten zijn van het Nederlands, en die gesproken worden in Vlaanderen en Vlaams-Brabant.
Het woord "idioom" staat voor de typische eigen manier waarop mensen hun gedachten in woorden omzetten.
En dit variëert soms sterk van regio tot regio.
Vloeiend gesproken streektaal volgt vaak niet de officiële Nederlandse grammatika, noch de zinsbouw.
Vaak is "goed of fout" een kwestie van gevoel bij de geboren Vlaams sprekende.
Vlaams staat onder druk - maar m.i. is het nog veel erger gesteld het met Nederlands - want de grote verscheidenheid aan Vlaamse en Nederlandse woorden, elk met hun licht genuanceerde betekenis en aanwending, gaat stelselmatig teloor door mensen die deze woorden niet meer kennen en dus ook niet meer gebruiken, en die dan maar terugvallen op een flauwe Engelse benadering, afgeplat en zonder zin voor de subtiele nuances.
Zo zag ik in een Vlaams/Nederlands tijdschrift een tekst in de aard van "Tot mijn verbazing begonnen de mensen - for no reason - de artiest plotseling uit te jouwen, terwijl ik vond dat zijn optreden best wel meeviel."
Ze hadden "spontaan" of "zomaar" kunnen schrijven.
Maakt het gebruik van deze Engelse uitschieter het artikel beter? interessanter? Voelt de schrijver zich belangrijker? Slimmer dan "de rest"?
Of waarom verschijnt "an sich" steeds vaker?
De spelling van een streektaal is ook best lastig, als je zou willen beschrijven hoe iets klinkt. Toegegeven, allicht bestaat er voor elke klank en klinker en de varianten ervan wel een IPA-symbool, maar niemand "leest" vloeiend IPA teksten, hé.
Een "i" kan, over heel Vlaanderen beschouwd, erg verschillend klinken. Likewise (insgelijks, evenzo dus) voor de "g" en de "h". Of de r op z'n Frans of Vlaams (en in Nederland steeds vaker op z'n Engels). En de i klinkt echt wel meer als e in Oost-vlaanderen. En de s klinkt eerder als sj/sh in Aalst (Olsht)
En zo zijn er vele andere streek-afhankelijke verschillen.
De ietwat geoefende Vlaamskenner kan aan deze - soms minuscule - verschillen toch wel dicht in de buurt komen bij het raden van de afkomst van de spreker. Persoonlijk durf ik aan een mij geheel onbekende Vlaams spreker wel eens te vragen van waar hij/zij afkomstig is, resp. opgegroeid is. En dat, om m'n gevoel van, en mening over, klankvariaties te kunnen "plaatsen" op de kaart van Vlaanderen.
Zo is bijvoorbeeld de hele hoge scherpe i kenmerkend voor regio Antwerpen. Of de gorgelende r voor centrum Gent. En bepaalde klanken zijn echt enkel "Brussels"/"Brabants". Andere dan weer typisch Kempisch.
Een "plat-gesproken streektaal" betekent dat de spreker op nadrukkelijke wijze woorden gebruikt die eigen zijn aan de streektaal en de regio, en dus uitdrukkelijk, en waar mogelijk, de "normale Nederlandse" woorden vermijdt.
Platte streektaal kan voor een toevallige toehoorder, ook al spreekt deze vloeiend Vlaams/Nederlands, best wel lastig te begrijpen zijn of zelfs geheel onbegrijpelijk klinken.
Jongere mensen zijn vaak wel in staat om hun streektaal om te buigen tot "wat meer standaard" Nederlands, waarbij het dan om de gebruikte woorden zelf gaat. Maar klanken die eigen aan de streektaal, zijn moeilijk te onderdrukken en sijpelen ongewild door. Net zo wat betreft zinswendingen. Zo kan je zelfs aan geschreven teksten "zien" of de schrijver van een bepaalde regio afkomstig is. De schrijfstijl onthult ook één en ander over de streektaal.
De klank en het idioom zijn moeilijk te onderdrukken, woorden die "te plat" zijn worden wel iets makkelijker vervangen door "standaard" woorden. Maar ook zinswendingen, en daarmee ook spreuken en zegswijzen, gaan "op den duur" (="mettertijd") verloren. Omdat ze minder en minder voorkomen.
Zo is de manier van spreken van de typische Antwerpse "truuter" (kaartjesknipper/controleur, de eeuwige grapjesmaker die op alles en iedereen die opstapte steeds wel wat aan te merken had, tot groot jolijt van de andere reizigers), aan het verdwijnen, mede omdat het beroep verdwenen is, vanwege de automatisering en de drang naar lagere personeelskosten.
Bepaalde streektalen zijn (erg) in trek bij de media, lees "populaire TV-reeksen". Daar zal men bepaalde acteurs vragen om een poging te doen om streektaal te produceren, maar de scenario- en tekstschrijvers kennen het streek-idioom niet. Dus "iets kan wel enigzins Antwerps klinken" maar het is daarom bijna zeker geen Antwerps idioom.
Populair zijn:
- Gents en Antwerps, zoals in "Beschuldigde, sta op" (1965-1969), met Romain de Ceuninck als Gentse politiecommissaris, evenals zijn Gents sprekende assistentre (en echtgenote in het ware leven), en het duo : Gaston Berghmans & Leo Martin als de twee politieagenten (Antwerps dialect)
- Kempens/Limburgs/vlaams-Brabants e.a. als in FC De Kampioenen (langst lopende serie op VRT)
Over de serie "De Collega's" schrijft AI het volgende (niet nagetrokken/geverifiëerd)
- Paul Thienpont – diensthoofd – Algemeen Nederlands / licht Brussels Vlaams-Brabants tintje
- Jomme Dockx – bode – Antwerps
- Philemon Persez – ijverige bureelbediende – West-Vlaams
- Bonaventuur Verastenhoven – ambtenaar, betweter – spreekt "Vierentwintigs" (een specifieke Gentse variant)
- Jean De Pesser – ambtenaar, gladde prater – Brussels
- Nicole – secretaresse – Algemeen Nederlands
- Martha – poetsvrouw – Brussels
- De directeur (De Pitte) – directeur – Algemeen Nederlands
- Dhr. Van Hie (Alfons Van Hie) – controleur/inspecteur die op kantoor langskomt – Limburgs
VLAAMSE IDENTITEIT
Sociologisch gezien kan men wel spreken van een “Vlaamse taalidentiteit”, omdat taalgebruik in Vlaanderen duidelijke culturele en pragmatische kenmerken heeft.
VLAAMS vs NEDERLANDS
Wat zijn de verschillen tussen het Nederlands en de Vlaamse streektalen.
Op welke punten wijken ze af? Hieronder volgen enkele beschouwingen.
VERSTAANBAARHEID
Mensen die Nederlands begrijpen zullen Vlaamse streektalen ook grotendeels begrijpen, ook al verschillen ze sterk onderling: Brabants, West-Vlaams, Oost-Vlaams, Limburgs of Brugs, Gents, Antwerps, Hasselts, Oostends, Knoks,
West-Vlaams of Limburgs kunnen echter moeilijk verstaanbaar zijn voor Nederlanders (en zelfs voor andere Vlamingen) als ze plat gesproken zijn, bijvoorbeeld door mensen onder elkaar uit dezelfde regio of stad.
Mensen in Nederland vinden Vlaams "leuk" om naar te luisteren/kijken (TV-reeksen) en Vlamingen hebben dat ook met bepaalde streektalen in Nederland.
Verwarring kan wel ontstaan bij het gebruik van woorden die een andere betekenis hebben in Nederlands en Vlaams.
Het idioom kan zeer verschillend zijn, uitdrukkingen en zegswijzen kunnen een andere "gebruik" hebben.
De taalkundige afstand tussen Vlaams en Nederlands is relatief klein — vergelijkbaar met Brits vs. Amerikaans Engels — "Ze" begrijpen elkaar maar ze "praten" totaal anders, andere uitdrukkingen en zegswijzen, woorden met andere "inhoud", andere woorden die "de ander" niet kent, enzomeer. Maar niet voldoende om het aparte "talen" te noemen, noch het ene een dialect van het andere.
SPELLING
In Vlaanderen wordt doorgaans Nederlands geschreven in alles wat voor het grote publiek bestemd is.
Vlaams komt ook wel eens voor, maar dan enkel wat betreft de uitdrukkingen en zegswijzen.
Zo kan je zeer erkenbare "streekgebonden woorden en uitdrukkingen" vinden in bepaalde advertenties.
Bv "vree wijs" in de reclame voor de Volvo EX30 die geproduceerd wordt in Gent.
In de advertentie laat het Chinese Geely dit "Vlaams" dan voorlezen met een Zweedse tongval.
Want Volvo is de commerciêle merknaam die garant staat voor "stevigheid", "veiligheid" en "design".
DE OVERHEID
- Vlaanderen erkent Nederlands als officiële taal (niet “Vlaams”).
- Sommige Vlamingen gebruiken “Vlaams” als culturele of identitaire term, niet als officiële taalaanduiding.
TAALGEMEENSCHAP
- Velen in Vlaanderen voelen zich taalkundig verschillend van Nederlanders, vooral door uitspraak, beleefdheidsnormen en woordkeuze.
- Toch erkennen de meeste Vlamingen dat ze “Nederlands spreken”.
- Er is dus een sterke identitaire distinctie, maar geen formele linguïstische afscheiding.
BENELUX - EEN LAND ?
Er gaan politieke stemmen op om deze twee (of zelfs drie) weer te herenigen.
Maar dat is een mogelijk topic voor later.
